Śladami historii Woli – Fabryka Garbarska Temler i Szwede

Wzdłuż ulicy Okopowej naprzeciwko Cmentarza Powązkowskiego znajdują się nieco zniszczone już zabudowania. Pod numerem 78 od połowy XIX wieku mieściło się jedno z największych przedsiębiorstw w Królestwie Polskim – Fabryka Garbarska Temler i Szwede. Początki firmy to okres pierwszej połowy XIX wieku. Wtedy to osadnik z Saksonii – Jan Gottfried Temler zdecydował się na założenie działalności garbarskiej. Wolskie budynki fabryki przy ul. Okopowej 78 powstawały etapami w latach 1858 – 1939. W tym czasie przedsiębiorstwo po ojcu przejęli synowie Aleksander Ferdynand i Karol Ludwik Temlerowie, którzy weszli w spółkę z inżynierem Ludwikiem Szwede. Dzięki temu wolski zakład stał się w latach siedemdziesiątych dziewiętnastego stulecia największą garbarnią Królestwa Polskiego.

W fabryce produkowano m.in. pasy do maszyn, skóry podeszwowe, juchtowe czy cielęce. Wartość produkcji rocznej już w 1865 roku wynosiła 600 tysięcy rubli. Jedna czwarta tej kwoty pochodziła z eksportu głównie do cesarstwa rosyjskiego, Niemiec oraz Anglii. Po czternastu latach kapitał spółki wzrósł do 1 miliona rubli, a zyski do 2 100 000 rubli. Do wybuchu I wojny światowej fabryka garbarska przy ul. Okopowej stale się rozwijała zatrudniając w najlepszym swoim okresie blisko trzystu pięćdziesięciu pracowników.

Okres międzywojenny to czas kolejnych zmian w zakładzie. Pakiet większościowy akcji przejęła skoligacona z Temlerami rodzina Pfeifferów posiadająca nieopodal swój zakład. W czasie II wojny światowej fabryka została częściowo zniszczona. Mimo to jeszcze w 1945 roku udało się wznowić w niej produkcję, głównie dzięki maszynom z zakładów braci Pfeiffer. Zatrudniająca pięćdziesięciu pracowników spółka działała tylko przez rok. W 1946 roku fabryka Temlera i Szwedego została upaństwowiona. Na terenach po przedsiębiorstwie przy ul. Okopowej pierwotnie utworzono Warszawskie Zakłady Garbarskie nr 1, a następnie Fabrykę Obuwia „Syrena”. Firma zajmowała ten obszar do lat sześćdziesiątych. Kolejnym użytkownikiem dawnych budynków spółki Temlera i Szwedego były Zakłady Przemysłu Skórzanego „Lux – But”. W ostatnich latach przy ul. Okopowej 78 działało Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania Miasta.

Z roku na rok dawna fabryka rodziny Temlerów podupada. Pomimo to, iż tereny wpisane są do rejestru zabytków od 2010 roku to na próżno szukać decyzji o modernizacji tego istotnego dla przemysłowej, przedwojennej Warszawy obiektu. Do terenu są zgłoszone roszczenia, a władze miasta nie chcą inwestować w kamienice i zabudowania, których w niedługim czasie mogą nie być już właścicielem.

Warto jednak pochylić się nad podupadającymi murami dawnych zakładów, gdyż jest to jedno z nielicznych miejsc w stolicy z tak bogatą, blisko stu sześćdziesięcioletnią historią.